150. rocznica urodzin Józefa Nowkuńskiego

Dostojni goście, emerytowani pracownicy kolei, dumne rzesze jej sympatyków. W ubiegłą środę w siedzibie głównej Polskich Kolei Państwowych odbyło się spotkanie poświęcone pamięci inż. Józefa Nowkuńskiego, wybitnego i zasłużonego w historii Polski budowniczego linii kolejowych. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Fundację Grupy PKP z okazji 150. rocznicy jego urodzin w ramach cyklu spotkań związanych ze świętowaniem 100. rocznicy odzyskania niepodległości.

Obok nieocenionych prelegentów, o których za chwilę, forum swoją obecnością zaszczycił Jarosław Oniszczuk - członek zarządu "PKP Intercity" S.A. oraz dr Mirosław Antonowicz, członek zarządu Polskich Kolei Państwowych S.A. Obecna była także najbliższa rodzina inż. Nowkuńskiego, w tym jego wnuk Józef. Nie mogło zabraknąć również gospodarza przedsięwzięcia czyli prezes Fundacji Grupy PKP - Katarzyny Kucharek.

Na zdj.: Katarzyna Kucharek i Adam F. Wielądek

Zgromadzeni goście mieli okazję wysłuchać trzech niezależnych wykładów opatrzonych niecodzienną prezentacją. Pierwszy traktował o sensie i konieczności budowy w latach 20-tych i 30-tych ubiegłego stulecia, linii łączącej zagłębie z wybrzeżem. Wszystko po to by zapewnić transport węgla przez terytorium Polski z pominięciem Gdańska.

Autorem wykładu był Andrzej Paszke, twórca wielu artykułów, współautor książek poświęconych historii dróg żelaznych oraz współzałożyciel Polskiego Stowarzyszenia Miłośników Kolei. Słuchacze dowiedzieli się m.in. jak kluczowym i strategicznym z punktu widzenia młodej odradzającej się chwilę po zaborach II RP, była Magistrala Węglowa Śląsk-Porty biegnąca od Tarnowskich Gór po Gdynię. W jak ciężkich warunkach, na jakim sprzęcie oraz z iloma trudnościami i przeszkodami wynikającymi głównie z ukształtowania terenu musieli się zmagać ówcześni budowniczowie ze szczególnym uwzględnieniem inż. Józefa Nowkuńskiego, któremu w 1926 roku powierzono funkcję zarządcy budowy całego odcinka.

Nie zabrakło też historii opisujących sylwetkę naszego bohatera. Na tym zagadnieniu skupił się Marek Moczulski wieloletni pracownik PKP Polskich Linii Kolejowych S.A., współpracownik „Młodego technika”, czasopisma „Poznaj swój kraj”, „Świat kolei” czy „Zwrotnica”, były redaktor naczelny „PKP Kurier”.

"Józef Nowkuński to był człowiek, który nigdy się nie uśmiechał", mówił do zgromadzonych gości nasz prelegent. "On taki po prostu był, zamyślony i skupiony. Wśród wszystkich zbiorów pamiątek, w tym rodzinnych, znajduje się tylko jedno zdjęcie, na którym inżynier jest uśmiechnięty. Za prawie marsową miną kryła się jednak postać nieskazitelna, kochająca najbliższych, szanująca jednakowo zarówno przełożonych, jak i podwładnych, a za okularami kryły się oczy pełne życzliwości. Mimo wielu osiągnięć i wynikających z tego powodów do dumy przez całe życie pozostał człowiekiem niezwykle skromnym", opowiadał Marek Moczulski.

I tak też ujęto jego postać na odsłoniętym 23 października 2015 roku pomniku w Tarnowskich Górach. Monument powstał w 80. rocznicę funkcjonowania linii magistrali węglowej północ-południe.

Głównym inicjatorem powstania pomnika był obecny podczas prelekcji Franciszek Adam Wielądek - absolwent Wydziału Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego, od 1961 związany z PKP jako programista, projektant systemów, zastępca dyrektora Centrum Informatyki Komunikacji. Kierował też zespołem ds. opracowania i wdrożenia systemu informatycznego obliczania i rozliczania należności przewozowych na kolei. Był też pierwszym ministrem transportu w III RP.

Na zdj. A. F. Wielądek.

Dr F. Wielądek równie mocno jak jego poprzednicy wskazywał na wybitne zasługi Józefa Nowkuńskiego. Opowiadał jak jego zaangażowanie i oddanie interesom państwa przyczyniło się w późniejszym okresie do jego odbudowy. "Nowkuński był nie tylko wielkim inżynierem, ale i wspaniałym człowiekiem. Po powrocie do kraju natychmiast włączył się do odnowienia kolei. Już w 1923 r. podjął pracę w Towarzystwie Robót Kolejowych i Budowlanych TOR. W 1925 r. minister komunikacji powołał go na stanowisko naczelnego kierownika budowy linii kolejowej Kalety – Podzamcze. Równolegle z pracą inżynierską Nowkuński prowadził badania związane z torem, publikował wyniki tych badań w czasopismach specjalistycznych oraz szkolił kadry dla kolei", wspominał prelegent.

W wielu publikacjach nt. Józefa Nowkuńskiego ich autorzy podkreślają niecodzienną umiejętność łączenia rozległej wiedzy, pracowitości i nadpospolitego przygotowania organizacyjnego z życzliwością, wyrozumiałością i uczynnością w stosunku do podwładnych oraz młodszych kolegów.

Józef Nowkuński urodził się 24 stycznia 1868 roku w Kownie, w rodzinie szlacheckiej, jako syn inżyniera Józefa Nowkuńskiego (starszego) i Teofilii ze Słońskich. W 1897 roku ukończył Instytut Inżynierii Kolejowej w Sankt Petersburgu, a następnie kierował projektowaniem i budową kilku linii kolejowych na terenie Rosji. W 1928 r. ten wybitny inżynier kolejnictwa objął stanowisko budowniczego magistrali węglowej łączącej kopalnie śląskie z portem w Gdyni. W historii polskiego kolejnictwa zapisał się złotymi zgłoskami.

Na zdjęciu od lewej: Andrzej Paszke, Marek Moczulski, Katarzyna Kucharek, Witalis Borowski, Anna Nowkuńska – żona Józefa Nowkuńskiego (wnuka), Adam Wielądek, Elżbieta Woźniakowska - wnuczka inż. Józefa Nowkuńskiego, Józef Nowkuński - wnuk inż. Józefa Nowkuńskiego

Spotkanie sympatyków kolei żelaznej, środowiska naukowo-technicznego, osób zarządzających koleją dziś jak i tych, którzy przeszli już w stan spoczynku, miało także na celu integrację społeczności, pogłębianie relacji i zapobieganiu wykluczenia osób przez lata blisko związanych z tą ważną i wciąż istotną w wymiarze społecznym jak i gospodarczym dziedzinie życia.

Spotkanie z okazji 150. rocznicy urodzin Józefa Nowkuńskiego było pierwszym z cyklu wydarzeń w ramach obchodów 100. rocznicy odzyskania niepodległości. Już teraz zapraszamy na kolejne z nich! Harmonogram cyklu spotkań przypominających kolejarzy spoczywających na Starych Powązkach w Warszawie dostępny jest w pliku PDF.